• facebook
  • whatsapp
  • telegram

ప్రత్యుత్పత్తి

* ఒక జీవి తనలాంటి మరొక జీవిని ఉత్పత్తి చేయడాన్ని ప్రత్యుత్పత్తి అంటారు.

 

ఉద్దేశాలు:

* ఒక జాతి అంతరించిపోకుండా కాపాడటంలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. 

* జనాభా పెరుగుదలలో సహాయపడుతుంది.

* జీవన క్రియల్లో మనుగడకు సంబంధంలేని, అత్యంత బలహీనమైన క్రియ.

 

విధాలు:

ప్రత్యుత్పత్తి లైంగిక, అలైంగిక అనే రెండు విధాలుగా జరుగుతుంది.

 

అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి:

సంయోగ బీజాలు; జీవుల ప్రమేయం లేకుండా ఒక జీవి నుంచి కొత్త జీవులు ఏర్పడటాన్ని ‘అలైంగిక  ప్రత్యుత్పత్తి’ అంటారు.

 

లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి:

* సంయోగ బీజాల కలయిక వల్ల (శుక్ర కణం, అండం) కొత్త జీవి ఏర్పడటాన్ని లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి అంటారు.

* ఇందులో పురుష ప్రత్యుత్పత్తి వ్యవస్థ, స్త్రీ ప్రత్యుత్పత్తి వ్యవస్థ అనే రెండు భాగాలు ఉన్నాయి.

పునరుత్పత్తి: తెగిపోయిన శరీర భాగాల నుంచి కొత్త జీవులు ఏర్పడటాన్ని పునరుత్పత్తి అంటారు. ఉదా: ఫ్లనేరియా, వానపాములో తల భాగం, ఆక్టోపస్‌

ద్విదా విచ్ఛిత్తి: ఒక ప్రౌఢ జీవి రెండు సమాన భాగాలుగా విడిపోయి, పిల్ల జీవిని ఏర్పరిచే క్రియను ద్విదా విచ్ఛిత్తి అంటారు. 

ఉదా: యూగ్లినా, పేరమీషియం, బ్యాక్టీరియా, అమీబా

కోరకీభవనం: కొన్ని ప్రౌఢ జీవుల్లో కేంద్రకం 4, 5 భాగాలుగా విడిపోయి, అందులోని వేర్ల భాగాల్లోకి చేరతాయి. తర్వాత తల్లి జీవి నుంచి ఆ నిర్మాణం విడిపోతుంది. వీటినే ‘కోరకాలు’ అంటారు.

* ప్రతి కోరకం నుంచి ఒక ‘హైడ్రా’ ఉద్భవిస్తుంది.

 

ముక్కలవ్వడం, సిద్ధ బీజాలు ద్వారా:

* రైజోపస్‌ లాంటి శిలీంధ్రాలు శరీరం తంతువుల మాదిరి ఉంటాయి. 

* ఈ తంతువులు ముక్కలైనప్పుడు అందులో కేంద్రకం ఉంటే, ఆ భాగాల నుంచి కొత్త రైజోపస్‌లు ఉద్భవిస్తాయి.

* ఒకవేళ రైజోపస్‌ బాగా అభివృద్ధి చెంది, గొడుగు లాంటి నిర్మాణాలతో ‘కొనిడియోఫోర్‌’ను ఏర్పరచుకుని ఉంటే, ఆ నిర్మాణాల్లో వందల సంఖ్యలో బీజాలు ఉంటాయి. వీటినే సిద్ధ బీజాలు అంటారు.

* ఈ గొడుగు లాంటి భాగం పగిలిపోయి, అన్ని వైపులకు సిద్ధ బీజాలను వెదజల్లుతుంది. ప్రతి సిద్ధ బీజం ఒక రైజోపస్‌గా ఉద్భవిస్తుంది.

లైంగిక ఉత్పత్తి 

పురుష ప్రత్యుత్పత్తి వ్యవస్థ (ఆండ్రాలజీ):

* ఇందులో ప్రధానంగా ఒక జత ముష్కాలు, శుక్రనాళాలు, అనుబంధ గ్రంథులు (ఒక పౌరుష గ్రంథి, రెండు కౌపర్‌ గ్రంథులు, రెండు శుక్ర గ్రాహికలు) ఉంటాయి.

* ‘ముష్కాలు’ శరీరరం బయట ఉన్న ముష్కగోణి అనే సంచి లాంటి భాగంలో అమరి ఉంటాయి.

* ముష్కగోణుల్లో ఉన్న గదుల లాంటి భాగాలను ‘లంబికలు’ అంటారు. వీటిలో 80 సెం.మీ. పొడవున్న మెలితిరిగిన నిర్మాణాలు ఉంటాయి. వీటిని ‘శుక్రోత్పాదక నాళికలు’ అంటారు. ఇవి శుక్రకణాలను వేల సంఖ్యలో ఉత్పత్తి చేస్తాయి.

* వీటి నుంచి విడుదలైన శుక్రకణాలను నాళికల లాంటి భాగాలు సేకరించి ‘ఎపిడిడిమిస్‌’ అనే భాగంలో తాత్కాలికంగా నిల్వ చేస్తాయి.

* ఎపిడిడిమిస్‌ నుంచి బయలుదేరిన శుక్రకణాలు నాళాల ద్వారా అనుబంధ గ్రంథుల సమీపానికి ప్రయాణిస్తాయి. ఈ గ్రంథుల నుంచి తెల్లటి జిగట లాంటి ద్రవం శుక్రకణాల్లోకి చేరుతుంది. దీన్ని ‘శుక్రం’ అంటారు.

* ఇది శుక్రకణాలు ఈదడానికి, వాటికి కావాల్సిన పోషకాలను సమకూర్చడానికి సహాయపడుతుంది.

 

శుక్రకణం:

* మానవుడి శరీరంలో అత్యంత చిన్న కణం. దీని జీవిత కాలం 3 రోజులు లేదా 72 గంటలు. శుక్రకణంలో తల, మెడ, మధ్యభాగం, తోక అనే నాలుగు భాగాలు ఉంటాయి. శుక్రకణాన్ని అండంతో కలిపే తలలోని భాగం ‘ఎక్రోసోమ్‌’.

* శుక్రకణానికి అవసరమైన శక్తిని అందించే భాగం ‘మధ్యభాగం’. శుక్రకణం ఈదడానికి సహాయపడే భాగం తోక.

* శుక్రనాళాన్ని కత్తిరించి ముడివేయడాన్ని ‘వేసక్టమి’ అంటారు. ఇది ఒక కుటుంబ నియంత్రణ పద్ధతి.

 

స్త్రీ ప్రత్యుత్పత్తి వ్యవస్థ (గైనకాలజీ):

* స్త్రీ ప్రత్యుత్పత్తి వ్యవస్థలో ప్రధానంగా ఒక జత స్త్రీ బీజ కోశాలు, ఒక స్త్రీ బీజ వాహిక, ఒక జత ఫాలోపియన్‌ నాళికలు, గర్భాశయం ఉంటాయి.

* స్త్రీలలో ఉదరం దిగువ భాగాన ఉండే సంచుల లాంటి నిర్మాణాలను ‘స్త్రీ బీజ కోశాలు’ అంటారు. వీటి నుంచి బయలుదేరే నాళాల లాంటి నిర్మాణాలను ‘స్త్రీ బీజ వాహికలు’ అంటారు.

* స్త్రీ బీజ కోశాల్లోని గదుల లాంటి నిర్మాణాలను ‘అండాశయాలు’ లేదా ‘గ్రాఫియన్‌ పుటికలు’ అంటారు. స్త్రీలలో 12, 13 సంవత్సరాల వయసు నుంచి వీటిలో ఒక అండం అభివృద్ధి చెందుతుంది. 

* తర్వాత FSH, LH, ఈస్ట్రోజెన్‌ అనే హార్మోన్‌ల సాయంతో ప్రతి నెలా ఒక పుటిక పగిలి ‘ఒక అండం’ విడుదలవుతుంది. దీన్నే ‘అండోత్సర్గం’ లేదా ‘రుతుచక్రం’ అంటారు. 

* పగిలిన పుటికను ‘కార్పస్‌ లూటియం’ అంటారు.అండం జీవితకాలం 24 గంటలు.

* స్త్రీ జీవిలో ఫలదీకరణం జరిగే ప్రదేశం ‘స్త్రీబీజవాహిక’. ఫలదీకరణ ఫలితంగా ఏర్పడిన బీజాన్ని సంయుక్త బీజం అంటారు.

* చేప, వానపాము, కప్ప లాంటి జీవుల్లో బాహ్య ఫలదీకరణం జరుగుతుంది.

* మగ కప్ప విడుదల చేసే శుక్రకణాల సమూహాన్ని ‘మిల్ట్‌’ అంటారు. ఆడ కప్ప ఉత్పత్తి చేసే అండాల సమూహాన్ని స్పాన్‌ అంటారు.

* స్త్రీబీజ వాహికలో అంతర ఫలదీకరణం ఫలితంగా ఏర్పడిన సంయుక్త బీజం ‘ప్రొజెస్టిరాన్‌’ అనే హార్మోన్‌ వల్ల గర్భాశయ గోడ/కుడ్యానికి అతుక్కుంటుంది. దీన్నే ‘పిండప్రతిస్థాపన’ అంటారు. పిండం ఏర్పడిన ప్రాథమిక ధశలో పిండం చుట్టూ లేదా బయట పరాయువు, పిండాన్ని ఆవరిస్తూ ద్రవ రూపంలో ఉల్బం (ఉమ్మనీరు) అనే రెండు పొరలు ఏర్పడతాయి. 

* ప్రారంభదశలో పిండానికి కావాల్సిన పోషకాలను సరఫరా చేయడంలో, పిండంలోని వ్యర్థపదార్థాలను బయటకు విసర్జించడంలో పాత్ర వహించేది - పరాయువు. 

* పిండాన్ని చిన్న చిన్న అగాధాల నుంచి కాపాడేది - ఉల్బం. ‘21 వ రోజు’ నుంచి పిండంలో ‘హృదయస్పందన’ ప్రారంభమవుతుంది. 

* ఆరోవారంలో ‘ఆమ్నియోసెంటాసిస్‌’ అనే పరీక్ష ద్వారా లింగనిర్ధారణను తెలుసుకోవచ్చు. 12వ వారంలో పిండ కణజాలం, తల్లి కణజాలం కలిసి మందమైన నిర్మాణం ఏర్పడుతుంది. దీన్నే ‘జరాయువు’ అంటారు.    

* జరాయువు గ్రహించిన పోషకాలు నాభిరజ్జువు/అళిందం/బొడ్డుతాడు ద్వారా శిశువుకు సరఫరా అవుతాయి. 12వ వారం తర్వాత శిశువులో అన్ని అవయవాలు ఏర్పడి మానవ రూపం కనిపిస్తుంది. అప్పటి నుంచి దీన్ని ‘భ్రూణం’ అంటారు.

Posted Date : 23-07-2022

గమనిక : ప్రతిభ.ఈనాడు.నెట్లో వచ్చే ప్రకటనలు అనేక దేశాల నుండి, వ్యాపారస్తులు లేదా వ్యక్తుల నుండి వివిధ పద్ధతులలో సేకరించబడతాయి. ఆయా ప్రకటనకర్తల ఉత్పత్తులు లేదా సేవల గురించి ఈనాడు యాజమాన్యానికీ, ఉద్యోగస్తులకూ ఎటువంటి అవగాహనా ఉండదు. కొన్ని ప్రకటనలు పాఠకుల అభిరుచిననుసరించి కృత్రిమ మేధస్సు సాంకేతికతతో పంపబడతాయి. ఏ ప్రకటనని అయినా పాఠకులు తగినంత జాగ్రత్త వహించి, ఉత్పత్తులు లేదా సేవల గురించి తగిన విచారణ చేసి, తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకొని కొనుగోలు చేయాలి. ఉత్పత్తులు / సేవలపై ఈనాడు యాజమాన్యానికి ఎటువంటి నియంత్రణ ఉండదు. కనుక ఉత్పత్తులు లేదా సేవల నాణ్యత లేదా లోపాల విషయంలో ఈనాడు యాజమాన్యం ఎటువంటి బాధ్యత వహించదు. ఈ విషయంలో ఎటువంటి ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలకీ తావు లేదు. ఫిర్యాదులు తీసుకోబడవు.

 

జనరల్ స్టడీస్ అండ్ జనరల్ ఎబిలిటీస్

పాత ప్రశ్నప‌త్రాలు

 
 

నమూనా ప్రశ్నపత్రాలు

 

లేటెస్ట్ నోటిఫికేష‌న్స్‌